กาฬโรคคืออะไร? สาเหตุ อาการ การติดต่อ และวิธีป้องกัน ต้องตกใจไหม
กาฬโรคคืออะไร? สาเหตุ อาการ การติดต่อ และวิธีป้องกัน ต้องตกใจไหม
กาฬโรคกลับมาเป็นข่าวอีกครั้ง บทความนี้รวมสาเหตุจากแบคทีเรีย Yersinia pestis กาฬโรค 3 ชนิด ช่องทางการติดต่อ วิธีป้องกัน และคำตอบว่าคนไทยควรตื่นตระหนกหรือไม่
ช่วงนี้มีข่าวเจ้าหน้าที่ห้องแล็บหญิงวัย 28 ปี ที่สถาบันวิจัยต่อต้านกาฬโรค เมืองอีร์คุตสค์ ไซบีเรีย รัสเซีย เสียชีวิตจากปอดอักเสบรุนแรง และมีผู้สัมผัสใกล้ชิดเกือบ 200 คนถูกเฝ้าระวัง ขณะที่ทางการรัสเซียยังระบุเพียงว่าเป็นปอดบวมไม่ทราบสาเหตุ ส่วน CDC สหรัฐฯ กำลังติดตามสถานการณ์
กาฬโรคคืออะไร
เกิดจากแบคทีเรีย Yersinia pestis ไม่ใช่ไวรัส ซึ่งเป็นจุดสำคัญที่ทำให้รักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะ ตามธรรมชาติเชื้อนี้อยู่ในหนูและหมัดที่อาศัยบนตัวมัน เป็นเชื้อตัวเดียวกับที่ทำให้เกิด Black Death ในยุคกลาง แต่ยุคนั้นยังไม่มียาปฏิชีวนะและไม่มีระบบสาธารณสุข
กาฬโรคมี 3 ชนิด
1. กาฬโรคต่อมน้ำเหลือง — ต่อมน้ำเหลืองบวมโต เจ็บ มีไข้สูง หนาวสั่น ไม่ติดจากคนสู่คน
2. กาฬโรคโลหิตเป็นพิษ — เชื้อเข้ากระแสเลือด อวัยวะล้มเหลว เลือดออกใต้ผิวหนัง ไม่ติดจากคนสู่คน
3. กาฬโรคปอด — ปอดอักเสบรุนแรง ไอเป็นเลือด เสียชีวิตเร็ว ติดได้ทางละอองฝอย เป็นชนิดที่ถูกพูดถึงในข่าวครั้งนี้
ติดต่อได้อย่างไร
หมัดกัด เป็นช่องทางหลักของชนิดต่อมน้ำเหลือง
สัมผัสสัตว์ติดเชื้อ รวมถึงเนื้อเยื่อ เลือด หรือซากสัตว์ที่ป่วยตาย
หายใจรับละอองฝอยจากผู้ป่วยกาฬโรคปอด เป็นช่องทางเดียวที่แพร่จากคนสู่คนได้
สัญญาณที่ต้องรีบพบแพทย์
ไข้สูงเฉียบพลันร่วมกับหนาวสั่นรุนแรง
ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบ รักแร้ หรือคอ บวมโตและเจ็บมาก
ไอเป็นเลือด หรือหายใจลำบากขึ้นเรื่อย ๆ
มีจุดเลือดออกหรือรอยช้ำสีคล้ำใต้ผิวหนัง
อาการเหล่านี้เกิดภายใน 1-7 วันหลังกลับจากพื้นที่เสี่ยง หรือหลังสัมผัสสัตว์ฟันแทะ
เมื่อไปพบแพทย์ ให้แจ้งประวัติการเดินทางและการสัมผัสสัตว์ทุกครั้ง เพราะกาฬโรคมีอาการเริ่มต้นคล้ายไข้หวัดใหญ่มาก หากแพทย์ไม่ทราบประวัติอาจวินิจฉัยช้าได้
ประเทศไหนที่ยังพบกาฬโรคอยู่
พื้นที่ที่ยังพบผู้ป่วยกาฬโรคเป็นประจำ ได้แก่ สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก มาดากัสการ์ เปรู และบางรัฐทางตะวันตกของสหรัฐอเมริกา หากมีแผนเดินทางไปพื้นที่เหล่านี้ ควรศึกษาข้อมูลและเตรียมยากันแมลงไปด้วย
วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการสัมผัสหนู สัตว์ป่า และซากสัตว์ที่ตายผิดปกติ
กำจัดหนูและหมัดในบ้าน โดยเฉพาะหากเลี้ยงสัตว์ที่ออกนอกบ้านบ่อย ควรหยอดยากำจัดหมัดสม่ำเสมอ
หากเดินทางไปพื้นที่ระบาด เช่น มาดากัสการ์ คองโก เปรู ให้ใช้ยากันแมลงและสวมเสื้อผ้าปกปิดร่างกาย
หากมีไข้สูง ต่อมน้ำเหลืองบวม หรือหายใจลำบากหลังกลับจากพื้นที่เสี่ยง ให้พบแพทย์ทันทีพร้อมแจ้งประวัติการเดินทาง
ข่าวดีที่สุดคือ กาฬโรครักษาหายได้ด้วยยาปฏิชีวนะมาตรฐานที่มีอยู่แล้วทั่วไป หากวินิจฉัยได้เร็ว
คนไทยควรตื่นตระหนกไหม
คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่ต้องตกใจ แต่ควรติดตามข่าว
เหตุผลที่ยังไม่ต้องแตกตื่น
กาฬโรคไม่เคยหายไปจากโลก ทั่วโลกยังพบราว 2,000 เคสต่อปี เป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่โรคอุบัติใหม่
รักษาหายได้ด้วยยาปฏิชีวนะที่มีอยู่ทั่วไป ไม่ต้องรอพัฒนาวัคซีนใหม่
เคสรัสเซียเป็นอุบัติเหตุในห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่การระบาดในชุมชน และยังไม่ยืนยันด้วยซ้ำว่าเป็นกาฬโรคจริง
ประเทศไทยไม่พบผู้ป่วยกาฬโรคมานานมากแล้ว
เหตุผลที่ควรติดตามข่าวต่อ
ข้อมูลจากทางการรัสเซียยังขัดแย้งกัน ทำให้ความโปร่งใสเป็นที่กังขา
ผู้เชี่ยวชาญตั้งข้อสังเกตว่า หากห้องแล็บกำลังทำงานกับสายพันธุ์ดื้อยาหลายขนาน การรักษาจะยากขึ้นมาก
คำถามที่พบบ่อย
1.กาฬโรคติดจากการกินได้ไหม
การกินเนื้อสัตว์ที่ปรุงสุกไม่เสี่ยง แต่การชำแหละหรือสัมผัสซากสัตว์ติดเชื้อด้วยมือเปล่ามีความเสี่ยง
2.สัตว์เลี้ยงเป็นพาหะได้ไหม
แมวและสุนัขที่ออกไปล่าหนูสามารถนำหมัดติดเชื้อกลับบ้านได้ ควรหยอดยากำจัดหมัดสม่ำเสมอ
3.มีวัคซีนกาฬโรคไหม
ปัจจุบันไม่มีวัคซีนที่ใช้ทั่วไปสำหรับประชาชน แต่ไม่จำเป็น เพราะรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะหากพบเร็ว
4.หายแล้วเป็นซ้ำได้ไหม
เป็นซ้ำได้ การเคยติดเชื้อไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันถาวร
สรุป
กาฬโรคน่ากลัวในชื่อ มากกว่าในความเป็นจริงของยุคนี้ สิ่งที่ควรทำคือติดตามข่าวจากแหล่งที่เชื่อถือได้ อย่าแชร์ข่าวลือ และรักษาสุขอนามัยพื้นฐาน แค่นั้นก็เพียงพอแล้วสำหรับคนไทยทั่วไปในตอนนี้
หมายเหตุ บทความนี้รวบรวมจากข้อมูลองค์การอนามัยโลก (WHO) และรายงานข่าวต่างประเทศ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์